Öğretim İlke ve Yöntemleri Çalışma Notları
Öğretim İlke ve Yöntemleriyle İlgili Temel Kavramlar, Öğrenme ve Öğretim İlkeleri, Öğretim Hedeflerinin Belirlenmesi, Öğretim Planları ünitelerini kapsayan vize sınavımız için oluşturduğum çalışma notlarımı paylaşıyorum.
Yükseköğretimin üç temel işlevi: Eğitim-öğretim, Araştırma-geliştirme, Toplum hizmetleri
Eğitim: Bireyin davranışlarında kendi yaşantısı yoluyla, kasıtlı ve istendik yönde değişme meydana getirme sürecidir.
- İnformal Eğitim: Bir plana bağlı olmaksızın insan yaşamı içerisinde çeşitli şekillerde kendiliğinden oluşan eğitim etkinlikleri.
- Formal Eğitim: Planlı ve kasıtlı bir biçimde öğrenme ortamı düzenlenmesi.
- Örgün Eğitim: Belirli yaş gurubundaki bireylere Milli Eğitimin amaçları doğrultusunda hazırlanmış eğitim programlarıyla okul çatısı altında düzenli olarak verilen eğitim. (okul öncesi eğitim, ilköğretim, ortaöğretim, yükseköğretim)
- Yaygın Eğitim: Örgün eğitime hiç girmemiş, bu sistemin herhangi bir basamağında bulunan ya da bu basamakların birinden sistemi terk etmiş olan bireylere ilgili ve gereksinim duydukları alanlarda yapılan eğitim. (kurslar, hizmet içi eğitimler)
Kültürleme: Toplumun, bireylerini kendi kültürünün istek ve beklentilerine uyacak biçimde etkilemesi ve değiştirmesi.
Öğretim: Planlı programlı eğitim faaliyetleri
- Öğrenme: Bireyin bilgi ve çevresiyle etkileşimi sonucunda yeni bilgi, beceri ve tutum geliştirmesidir.
- Kendiliğinden: Bireyin kendi kendine gerçekleştirdiği bir eylem ya da yaşantı sonucu oluşan öğrenmeler.
- Yönlendirilmiş: Öğrenmeyi sağlayacak olan öğrenenin dışındaki bir kişi ya da araç olduğu durumda oluşan öğrenmeler.
- Öğretme: Bir dersin öğretim programında belirtilen esaslara uygun bir öğrenme-öğretme süreci için, gerekli hazırlıkların yapılması, sürecin gerçekleştirilmesi ve bu sürecin, ürün olarak ortaya çıkması beklenen davranışların tümü görülünceye kadar olabildiğince etkili ve verimli bir biçimde sürdürülmesi hizmeti.
——————————
Davranışçı Yaklaşım (Ekol, Kuram, Eğitim Kuramı, Eğitim Yaklaşımı): Canlıların davranmaları, davranış değişikliği ve davranış öğretilmesi üzerine odaklanan bir eğitim yaklaşımı. Bütün öğrenmelerimiz etki-tepki mantığına dayanır. Sadece girdi ve çıktılarla ilgilenir.
- Pozitif Pekiştireç: Ödevlerini yaptığın için istediğin TV programını seyredebilirsin.
- Negatif Pekiştireç: Sınavdan iyi not aldığın için, bulaşıkları yıkmana gerek kalmadı.
- Pozitif Ceza: Kopya çekerken yakalandığın için okuldan atıldın.
- Negatif Ceza: Projelerini zamanında yapmadığın için odandaki televizyonu çıkarıyorum.
Bilişsel Yaklaşım: xxxxx
Oluşturmacı Yaklaşım: xxxxx
——————————
Program: Belli bir amaca ulaşmak için yapılması gereken aktivitelerin nelerden oluştuğunun belirlenmesi , aşamalı olarak planlanması, her bir aktivitenin alacağı zamanı, nasıl yapılacağını ve uygunluğunun nasıl belirleneceğinin tasarısıdır.
- Eğitim Programı: Öğrenme ve öğretme süreçlerini, öğretim programı ve öğretim programı dışındaki tüm faaliyetleri kapsayan planlardır. (Rehberlik etkinlikleri, eğitsel kol faaliyetleri, geziler)
- Öğretim Programı: Eğitim programının amaçlarına uygun olarak öğrenciye kazandırılmak istenen beceri, tutum ve davranışların ders kümeleri olarak planlı bir biçimde düzenlenmesidir. (Ders programları)
Eğitimin Amaçları (Genelden özele): Küresel Amaçlar › Genel Amaçlar › Okul Amaçları › Ders Amaçları › Ünite Amaçları › Konu Amaçları
Öğretim Tasarımı (Öğretimde Sistem Yaklaşımı Süreci):
- Analiz (Ne?): Öğretim Amaçları, Öğretim Analizi, Giriş Davranışlar, Hedef Davranışlar
- Tasarım ve Geliştirme (Nasıl?): Öğretimi Gözden Geçirme, Test Maddeleri, Öğretim Stratejileri, Öğretim Materyali
- Değerlendirme: Süreç Değerlendirmesi, Ürün Değerlendirmesi
Öğretim Amaçları Taksonomisi (Sınıflandırması):
Bloom Taksonomisi: Bilişsel, Duyuşsal, Psikomotor
Bilişsel Öğrenmeler:
- Bilgi: Ezber öğrenmeyi içerir ve olgular, ilkeler ve terimlerin hatırlanmasını gerektirir. (Örn: Gösterilen eşyanın ismini söylemek, bir dizi nesne arasından belirli bir nesneyi seçmek, bir kavram tanımlamak)
- Kavrama: Öğrencilerin önceden öğrendiklerini, yeni bir biçimde, yeni bir düzenlemeyle sunması. (Örn: Bir olayı, tabloyu açıklama, öğrenilen ilkelerin, olguların nedenlerini nasıllarını belirtme)
- Uygulama: Daha önce öğrenilen kuramsal ifadeler ve genellemelerin yeni durumlarda kullanılması. (Örn: Bir matematik problemini çözmek, bir görevi yerine getirme)
- Analiz: Bir problem, bütün ya da sistemin organizasyon ve yapısını tanıma, öğelerine ayırma, öğeler arasında ilişkileri belirtme, kuram, ilke ve genellemeleri tanıma. (Örn: Analiz etme, )
- Sentez: Fikir ya da öğeleri belli bir ilişki ve kurallara göre birleştirip yeni bir bütün oluşturma yeteneği. (Örn: Bir problemle ilgili öğeleri düzenleme, çözüm önerme, kendine özgü bir ürün geliştirme)
- Değerlendirme: Belirli bir iş, metot, çözüm ya da ürünün değeri hakkında belirli ölçütler kullanarak yargıda bulunma, görüş ya da öneriyi eleştirme, savunma.
Bilişsel Alanın Alt Basamaklarına Uygun Hedef Ve Davranış Örnekleri
1. Bilgi Basamağında Amaç Yazma (bilgisi, hatırlayabilme, tanıyabilme)
- Açı çeşitlerini yazma/söyleme.
- İlk yardım hizmetlerindeki işlem basamaklarını hatırlayabilme.
2. Kavrama Basamağında Amaç Yazma (yazma, gösterme, açıklama, söyleme)
- Sosyal bilgiler dersinde haritayı okuyabilme.
- Türkçe dersinde verilen metninin ana fikrini yazma/söyleme.
- Fen Bilgisi dersinde bir veriyi tablo ile gösterebilme.
- Verilen bir kesri gösteren şekli veya şemayı çizebilme.
3. Uygulama Basamağında Amaç Yazma (kullanabilme, problem çözebilme)
- Türkçe dersinde yazım kurallarını doğru biçimde kullanabilme.
- Fen Bilgisi dersinde temel doğa olaylarıyla ilgili bir sorunu çözebilme.
4. Analiz Basamağında Amaç Yazma (ayırabilme, analiz edebilme, ilişkileri sapt.)
- Tarihsel bir olayı oluşturan öğeleri saptayabilme.
- Bir hastalığın tedavisinde kullanılan yöntemin dayandığı sağlık ilkelerini bulabilme.
- Bilgisayar donanımı parçalara ayırabilme.
5. Sentez Basamağında Amaç Yazma (oluşturabilme, geliştirebilme)
- Türkçe dersinde konudaki duygu ve düşüncelerini özgün bir şekilde açıklayabilme.
- Çocuk eğitimi için yeni bir öğrenme modeli oluşturabilme.
- Psikolojide, davranış eğilimlerinin teşhisi için yeni bir yöntem önerebilme.
- Donanım parçalarını toplayarak hazır hale getirebilme.
6. Değerlendirme Basamağında Amaç Yazma (değerlendirebilme, eleştirebilme, yorumlama)
- Seviyesine uygun edebi metni, olması gereken özelliklere göre eleştirebilme.
- Kimyadaki birden fazla kuramı karşılaştırıp, belli ölçütlere göre değerlendirebilme.
- İyi bir sınavın taşıması gereken temel niteliklerin neler olduğunu yazma/söyleme.
Duyuşsal Öğrenmeler (Değer verme, destekleme, yardım etme):
Psikomotor Öğrenmeler (Ölçmek, delmek):
——————————
Öğrenme ve Öğretim İlkeleri
- Çocuğa görelik (Öğrenciye görelik, Öğretimi “bireyselleştirme”) İlkesi: Öğretme-öğrenme sürecinde yapılacak tüm etkinliklerin öğrencinin gelişim özellikleri ve bireysel farklılıklarına göre yapılması ve öğrenciyi merkeze almasıdır.
- Hayatilik İlkesi: Bu ilke okulu, öğrencileri yaşama hazırlayan bir yer olmaktan çok, hayatın kendisi olmalıdır anlayışına dayanmaktadır. Öğretme – öğrenme etkinlikleri bireyin yaşamda karşılaşacağı problemlere ve durumlara yönelik olmalıdır. Öğretim öğrencinin yaşamla bağlantısını kurmalıdır.
- Bilinenden – Bilinmeyene Öğretim İlkesi: Öğrenme-öğretme sürecinde yeni öğretilecek bilgi ve becerilerin daha önce öğrenilen bilgi ve becerilerden hareket edilerek öğretilmesidir. Böylece öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyi dikkate alınır ve sağlam bir alt yapı oluşturulur. Kısaca bu ilke, yeni öğrenilecek konular ile önceki öğrenilen konular arasında bağlantı kurmayı gerektirir.
- Açıklık İlkesi: Ayanilik ilkesi olarak da ifade edilen bu ilke öğrenme konusu olan konu, nesne, olay ve olgularla öğrencinin direk etkileşimini, karşı karşıya gelmesini ve duyu organlarını etkin olarak kullanmayı gerektirir. Öğretmenin açık ve anlaşılır dil kullanmasını gerektirir.
- Somuttan – Soyuta Öğretim İlkesi: Somut, gözlenen, incelenen ve ölçülebilen nesne, olgu ve olaylardır. Soyut ise duyu organlarından bağımsız düşünebilmelidir. Özellikle küçük yaşlarda (İlköğretim 1., 5. sınıf) bulunan öğrencilere yapılan öğretim etkinliklerinin duyu organlarına bağlı olarak gerçekleştirilmesi önemlidir.
- Tasarruf (Ekonomiklik) İlkesi: Her türlü eğitim-öğretim faaliyeti en az zaman, en az emek ve enerji sarfedilerek, en yüksek verim elde edilecek şekilde düzenlenmelidir.
- Yakından – Uzağa Öğretim İlkesi: Öğrenmenin yakın çevreden konulardan ve ilgilerden başlayarak uzak çevre, konulara ve ilgilere doğru yönelmesidir.
- Uygulanabilirlik (İş-aktivite, Yaparak – yaşayarak öğrenme) İlkesi: Öğretimin yaparak-yaşayarak gerçekleştirilmesidir. Nispeten kalıcı izli davranış değişikliği olarak nitelendirilen “öğrenme” sürecinde davranışın kalıcılığı yaparak ve yaşarak gerçekleştirilen aktivitelerle kazanılır.
- Güncellik (Aktüalite) İlkesi: Öğretme-öğrenme süresindeki etkinliklerin yaşamda geçerli ve ilişkisel olarak ele alınmasıdır. Öğrencilerin yaşadıkları hayatın gerçekleriyle karşı karşıya gelmeleri için ders konularıyla aktüel (güncel) olay ve sorunlar arasında ilişkili kurularak öğretim yapılmalıdır.
——————————
Plan Hazırlamada Yapılacak İşlemler: Öğretmenin Kendini Geliştirmesi, Çevreyi Tanıma, Yöntem/Teknikleri Belileme, Araç Gereç Hazırlama, İş Takvimi ve Yıllık Çalışma Planı, Yıllık Plan, Günlük (Ders) Planı Hazırlama, Gezi-Gözlem Planı, Deney Planı
——————————
Gagne’nin Öğretim Durumları Modeli:
- Dikkati Çekme: Öğretimin hedefler doğrultusunda gerçekleşmesi için, öğrencinin dikkatinin öğretilecek materyale çekilmesi gerekir. Öğretmen bu amaçla birçok görsel (resim, film, tablo, harita vb.) ve sözel (fıkra, günlük yaşantıdan seçilecek bir örnek vb.) uyarıcıdan yararlanabilir. (Erden ve Akman,2006)
- Öğrenciyi Dersin Hedeflerinden Haberdar Etme: Öğretime başlamadan öğrenciye ne öğretileceğini duyurmak, onun öğrenmeye hazırlanmasını sağlar ve seçici algısını yönlendirir. Dersin başında ne öğreneceğini ya da kendisinden ne beklendiğini bilen öğrenci, ders sırasında verilen uyarıcılardan hangilerinin önemli olduğunu daha kolay kavrar, öğretmenin sunduğu uyarıcılardan önemli olanlarını seçerek, kısa ve uzun süreli belleğe kodlar. (Erden ve Akman,2006) Öğrencileri hedeften haberdar etme, öğrencinin merak duygularını uyandırarak güdülenmelerine ve dikkatlerini uyarıcı materyal üzerine toplamalarına yardımcı da olabilir. (Erden ve Akman,2006)
- Önbilgilerin Hatırlatılması: Bilgiyi işleme kuramında görüldüğü gibi, kısa süreli bellekteki bilgilerin uzun süreli belleğe anlamlı bir biçimde kodlanabilmesi için önbilgilerle ilişkilendirilmesi gerekir. Bu nedenle yeni bir bilgi sunulmadan önce, öğrencinin bu bilgiyle ilişkili önbilgisinin hatırlatılması gerekir. Böylece öğrenci, yeni gelen bilgiyi uzun süreli belleğine anlamlı ve örgütlü biçimde kodlayabilir. Öğrenme daha hızlı ve kolay gerçekleşir. (Erden ve Akman,2006)
- Uyarıcı Materyalin Sunulması: Öğrenci yukarıda açıklanan işlemlerle öğrenmeye hazırlandıktan sonra, öğretilmek istenilen davranışlarla ilgili uyarıcılar öğretim ortamına sunulur. Sunuş sırasında çeşitli öğretim yöntem, teknik ve materyalden yararlanılabilir. Öğrenci sunulan uyarıcıları, seçerek, örgütleyerek, önbilgileriyle karşılaştırarak, uzun süreli belleğine kodlamaya çalışır. (Erden ve Akman,2006)
- Öğrenciye Yol Gösterme(Rehberlik Etme): Öğrenme ortamında öğrencilerin yanlış davranışlar kazanmaması ve başarılı olmalarının sağlanması için onlara rehberlik edilmesi gerekir. Bu amaçla, öğrenciye neyi nereden çalışacağı, öğrenme sırasında nelere dikkat etmesi gerektiği, anlamlı kodlama yapabilmesi için yeni bilgilerin hangi ön öğrenmelere birleştirileceği konularında ipuçları verilmelidir. (Erden ve Akman,2006)
- Davranışı Ortaya Çıkarma: Her yeni davranış öğretildikten sonra öğrencilerin bu davranışı ne derece kazandıklarının yoklanması gerekir. Davranışı ortaya çıkarma yazılı ve sözel sorularla gerçekleştirilebilir. Öğrencilerde kazandırılmak istenen davranış gözlenmese, öğretim ortamı zenginleştirilmeli, öğrenciye yeni ipuçları verilmelidir. (Erden ve Akman,2006)
- Dönüt-Düzeltme Verme: Öğrenci gösterdiği davranışın doğruluğu hakkında bilgi almak ister. Öğrenci gösterdiği davranışın doğru olduğunu bilirse davranışı pekiştirir ve öğrenmeye karşı güdüsü artar. Öğrencinin gösterdiği davranış yanlışsa, bir daha aynı hatayı tekrarlamaması ve yanlış öğrenmeye neden olunmaması için hatanın düzeltilmesi gerekir. (Erden ve Akman,2006)
- Değerlendirme: Öğretme durumunun sonunda her bir öğrencinin istendik davranışı ne derecede kazandığının belirlenmesi gerekir. Öğretmen informal yollarla birkaç davranışı gözledikten sonra öğrenmenin gerçekleştiğine kanaat getirebilir. Değerlendirme formal olarak izleme testleriyle daha sistemli olarak gerçekleşebilir. (http://kisi.deu.edu.tr/eli.israel/gagne.html)
- Öğrenilenlerin Kalıcılığının Ve Transferinin Sağlanması: Yeni öğrenilen bilgilerin kalıcı olması ve kolay hatırlanabilmesi için, bilgilerin uzun süreli bellekte iyi bir biçimden örgütlenmesi ve belli aralıklarla tekrar edilmesi gerekir. Tekrar, öğrenme sırasında yoğun ya da aralıklı olarak yapılabilir. Bilgilerin bellekte iyi örgütlenebilmesi için de, öğrenilen bilgilerin yeni durumlarda kullanılması sağlanmalıdır. Bu amaçla öğrencilere yeni kazandıkları bilgileri uygulayabilecekleri problem durumları verilmelidir. Böylece hem öğrenme eksikleri fark edilip giderilebilir, hem de yeni oluşturulan şema güçlenir. (Erden ve Akman,2006)
İlgili dosyayı buradan indirebilirsiniz.
Teşekkürler dostum, emeğine sağlık.